Nietoperze to niezwykłe zwierzęta. Potrafią latać, jednak nie są ptakami. Należą do tej samej gromady co ludzie, psy, czy myszy - są ssakami. Stanowią one wyjątek w tej grupie, ponieważ jako jedyne posiadają skrzydła i potrafią aktywnie latać. Ich ciało pokryte jest futrem. Jak u wszystkich ssaków samica rodzi młode, które w pierwszych dniach życia żywią się mlekiem matki.

W ciągu dnia odpoczywają w ciemnych miejscach, zwisając głową w dół. Po zmroku opuszczają swoje kryjówki i wyruszają na polowanie, poruszając się z niezwykłą precyzją dzięki echolokacji. Zjawisko to polega na wysyłaniu przez nietoperze dźwięków niesłyszalnych dla człowieka (ultradźwięków), które odbite od przedmiotów znajdujących się w otoczeniu wracają do uszu nietoperza jak echo. Na podstawie odbitych dźwięków nietoperz jest w stanie zlokalizować odległość od ofiary (np. owada) i kierunek, w jakim się porusza.

  Nietoperze w pytaniach i odpowiedziach 
  ĆWICZENIA - sprawdź swoją wiedzę o zwierzętach owadożernych 
  QUIZ - co wiesz o nietoperzach?  

• Co znaczy słowo Chiroptera?
  Chiroptera to łacińska nazwa nietoperzy i w dosłownym tłumaczeniu znaczy „rękoskrzydłe”. Gdy przyjrzymy się schematycznemu rysunkowi budowy nietoperza , zauważymy, że górna kończyna – z pięcioma palcami – została przekształcona w procesie ewolucji w doskonały narząd ruchu. Wszystkie nietoperze dzielą się na dwie grupy: Microchiroptera (‘nietoperze małe’, w większości owadożerne) i Megachiroptera (‘nietoperze duże’, owocożerne).
• Czy to prawda, że nietoperze wkręcają się we włosy?
  Nietoperze świetnie poruszają się dzięki echolokacji. Człowiek jest dużym obiektem i na pewno zostanie przez zwierzę zidentyfikowany jako przeszkoda terenowa, którą należy omijać z daleka. Jeśli mimo to zdarzyłby się przypadek zaplątania nietoperza we włosy, to tylko w sytuacji, gdy zwierzę byłoby wystraszone, a fryzura bardzo bujna – włosy tłumią fale dźwiękowe i zakłócają ich odbiór przez nietoperze.
  
  Ciekawostka: Echolokacja u nietoperzy została odkryta dopiero niewiele ponad 50 lat temu i była wielką sensacją przyrodniczą.
   
• Czy wszystkie nietoperze poruszają się za pomocą echolokacji?
  Nie. Część gatunków nie posiada zdolności emitowania ultradźwięków. Należą do nich prawie wszystkie Megachiroptera, zwane także owocożernymi nietoperzami Starego Świata. Zamieszkują one tropikalne regiony Afryki, Azji i Australii, odpoczywają w ciągu dnia w koronach drzew, tworząc kolonie liczące wiele osobników. Mają stosunkowo małe uszy oraz duże, wypukłe oczy, gdyż ich głównym zmysłem orientacji jest wzrok. Posiadają także doskonały węch, przydatny do wyszukiwania dojrzałych owoców, stanowiących ich główny pokarm.
• Dlaczego nietoperze żyją dłużej niż inne ssaki o podobnych warunkach anatomicznych?
  Nietoperz ok. połowę roku spędzają hibernując. Jest to stan podobny do snu, ale procesy życiowe są bardzo spowolnione. Dlatego można powiedzieć obrazowo, że ciało nietoperza zużywa się i starzeje dużo wolniej, niż zwierząt o podobnych warunkach anatomicznych, takich jak np. mysz, które są aktywne przez cały czas.
• Gdzie nietoperze spędzają zimę?
  Hibernujące nietoperze najczęściej wybierają na czas zimy jaskinie, piwnice, schrony, studnie. Niektóre z nich zimują w dziuplach, czy w specjalnych budkach dla nietoperzy zwanych hibernakulum. Miejsca wybierane na kolonie zimowe muszą mieć odpowiedni mikroklimat. Szczególnie ważna jest wysoka wilgotność. Podczas hibernacji temperatura ciała nietoperza zostaje obniżona i zapada on w głęboki sen. Umiejętność ta umożliwia nietoperzom przetrwanie długich zim, kiedy brak im pokarmu - owadów. Dlatego jesienią nietoperze odkładają zapasy tłuszczu, dzięki czemu mogą przetrwać całą zimę bez jedzenia; tylko od czasu do czasu piją wodę.
• Czy nietoperze to zwierzęta wędrowne?
  Można tak powiedzieć, prawie wszystkie gatunki nietoperzy strefy umiarkowanej odbywają sezonowe migracje. Przeloty osiadłych gatunków zwykle nie przekraczają 50 km, ale niektóre potrafią przemieszczać się od 50 do 100 km, a rekordziści nawet ponad 1000 km (np. borowiec olbrzymi).
• Kiedy młode nietoperze stają się samodzielne?
  Młode nietoperze przychodzą na świat zwykle w połowie czerwca. U większości gatunków samica rodzi jedno młode i przez pierwsze dni nosi je ze sobą przyczepione do futra za pomocą haczykowatych zębów mlecznych - nietoperze są ssakami, więc pierwszy ich pokarm to mleko matki. Po kilku dniach młode pozostaje w kryjówce, podczas gdy samica wylatuje na łowy. Pod koniec lipca lub na początku sierpnia młode stają się już samodzielne. Nadal jednak różnią się od dorosłych osobników mniejszymi rozmiarami ciała i szarym kolorem futerka.
• Dlaczego powszechnie uważa się, że nietoperze odżywiają się krwią?
  Taki sposób myślenia wiąże się z wierzeniami ludowymi i kulturą masową, gdzie spotykane są istoty, które prowadzą nocny tryb życia i wysysają krew swoim ofiarom. Często przedstawiane są z wydłużonymi kłami i skrzydłami. Wizerunek ten nawiązuje do wyglądu i sposobu odżywiania się nietoperzy z podrodziny wampirowatych (Desmodontinae). Polują głównie w nocy i żywią się wyłącznie krwią zwierząt stałocieplnych. Wampiry przecinają skórę swoich ofiar bardzo ostrymi zębami i spijają sączącą się z rany krew. Przy czym czynią to zupełnie bezboleśnie. Ich ślina zawiera specjalne substancje znieczulające i zapobiegające krzepnięciu krwi. Wampiry potrafią latać, ale także szybko biegać i skakać. Nietoperze te występują w strefie tropikalnej, szczególnie rozpowszechnione są w Ameryce Środkowej i Południowej.
  
  Ciekawostka: Tylko 3 gatunki na ponad 1100 obecnie opisanych to nietoperze wampiry.

ĆWICZENIA - sprawdź swoją wiedzę o zwierzętach owadożernych

Czy wiesz, co jest charakterystyczne dla grupy ssaków? Co ją różni od pozostałych grup zwierząt? Jeśli tak, to ułożenie prawidłowych zdań z fragmentów wypowiedzi nie sprawi ci trudności. Przy okazji przypomnij sobie, które z narysowanych zwierząt są ssakami, a które należą do innych grup i jakich?   Rozsypanka zdaniowa 

Każdy ma swój przysmak - zwierzęta również! Wiesz, czym żywi się mysz, dżdżownica czy jeż? Połącz nazwy zwierząt z ich ulubionym pokarmem. Które z nich są sprzymierzeńcami człowieka w walce ze szkodnikami, a które przynoszą szkody w gospodarce człowieka?   Pomóż zwierzętom odnaleźć ich pożywienie 

Gdzie można spotkać śpiącego nietoperza w lecie? A gdzie odpoczywa w zimie? Czy idąc rano do pracy lub do sklepu możemy mu pomachać na dzień dobry? Wklej sylwetki nietoperzy w miejsca ich występowania.   Środowisko nietoperzy 

  Krzyżówka nr 1 

Jeśli chcesz dowiedzieć się, jakie gatunki nietoperzy występują w Polsce, wykreśl z diagramu nazwy zwierząt owadożernych.

Informacje szczegółowe dotyczące tych nietoperzy znajdziesz na stronie www.nietoperze.pl   Diagram nr 1 

Poćwicz pamięć! Wykonaj wg instrukcji karty do gry w memory i zaproś do zabawy kolegów z klasy, rodzeństwo lub rodziców.   Memory - instrukcja, Memory - karty do gry 

Wykreśl z diagramu gatunki nietoperzy, a dowiesz się, które owady powodują szkody w rolnictwie i leśnictwie. Czy wiesz, jakie mogą być skutki nadmiernego wzrostu populacji tych owadów?   Diagram nr 2 

Żyjemy dzięki temu, że dostarczamy naszemu organizmowi pożywienie. Dotyczy to wszystkich organizmów żywych. Łańcuch pokarmowy to zależności pokarmowe między organizmami. Uzupełnij brakujące ogniwa łańcucha pokarmowego i dowiedz się, od czego zależy życie dzięcioła, bażanta czy biedronki.   Łańcuch pokarmowy 

  Krzyżówka nr 2 

QUIZ - co wiesz o nietoperzach?
Sprawdź swoją wiedzę o nietoperzach. Poniżej znajdziesz 4 zestawy pytań dotyczące nietoperzy we wszystkich porach roku. W razie wątpliwości skorzystaj z podpowiedzi w dymkach. Powodzenia!