NIETOPERZ - demon czy anioł?

Patronat honorowy nad projektem objęli:

Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Środowiska, Główny Konserwator Przyrody, Janusz Zaleski

WYSTAWA

Od maja 2010 r. w sześciu miastach Polski będzie można oglądać wystawę zdjęć nietoperzy przygotowaną w ramach realizowanego programu. Autorami fotografii są - cenieni w środowisku chiropterologów - Krzysztof Skrok i Wojciech J. Gubała. Na barwnych posterach zostaną zaprezentowane gatunki nietoperzy występujące w Polsce. Mamy nadzieję, że wystawa przybliży widzom nie tylko sylwetki tych jedynych w swoim rodzaju ssaków, ale również pozwoli docenić rolę, jaką pełnią w środowisku ci niezwykli sprzymierzeńcy człowieka.

HARMONOGRAM WYSTAWY

Krynica: od 22 do 30 kwietnia 2010 r. – Hotel KRYNICA – konferencja z okazji Dnia Ziemi oraz 20-lecia krynickiego koła PKE, Szkoła Podstawowa nr 1 i Szkoła Podstawowa nr 2 w Krynicy

Gniezno: od 5 maja do 14 maja 2010 r. - MIEJSKI OŚRODEK KULTURY, ul. Łubieńskiego 11

Gdańsk: od 17 maja do 8 czerwca 2010 r. - CH MANHATTAN, al. Grunwaldzka 82

Zielona Góra: od 14 do 25 czerwca 2010 r. - Uniwersytet Zielonogórski

Kraków: od 29 czerwca do 14 lipca 2010 r. - CH GALERIA KAZIMIERZ, ul. Podgórska 34

Gryfino: sierpień 2010 r. Muzeum Przyrodnicze Wolińskiego Parku Narodowego

Gliwice: od 1 do 10 września 2010 r. - Palmiarnia Miejska w Gliwicach, ul. Aleksandra Fredry 6

*Co czujesz, gdy zauważysz w pobliżu bezszelestnie przelatującego nietoperza?*

	Nietoperze to jedna z najliczniejszych grup ssaków. Przez dzień odpoczywają ukryte w nieodwiedzanych przez ludzi zakątkach, po zmroku opuszczają swe kryjówki. Mogą żyć samotnie lub tworzyć kolonie składające się z setek, a nawet tysięcy osobników. Stanowią jedyną grupę ssaków posiadającą zdolność aktywnego lotu. Odpoczywają zwisając głową w dół. Nietoperze od wieków fascynowały i przerażały ludzi. Są obiektem kultu i tematem wielu opowieści budzących dreszczyk emocji.
mroczek późny, Eptesicus serotinus Fot. Krzysztof Skrok

Co wiesz na temat nietoperzy zamieszkujących w Polsce?

Wystawa przygotowana przez Polski Klub Ekologiczny w ramach kampanii pt. „Nietoperz – demon czy anioł? – rola owadożerców w zachowaniu równowagi biologicznej” prezentuje gatunki nietoperzy, które można zaobserwować w Polsce. Te piękne i tajemnicze ssaki potrzebują naszej akceptacji i zrozumienia, aby mogły przetrwać.

*Rękoskrzydły kolekcjoner owadów*

	Łacińska nazwa nietoperzy *Chiroptera* znaczy „rękoskrzydłe”. Skrzydła nietoperzy to przekształcone kończyny przednie. Nietoperze występujące w Polsce, odżywiają się głównie owadami, rzadziej innymi bezkręgowcami.
nocek Brandta, Myotis brandtii Fot. Wojciech J. Gubała

*Wielki smakosz chrabąszczy*

	Borowiec wielki to jeden z największych krajowych gatunków nietoperzy. Waży od 17 do 42 gram, a długość jego przedramienia wynosi ok. 5 cm. Zjada duże ilości owadów, takich jak chrabąszcze i motyle nocne, które wyrządzają szkody w rolnictwie i leśnictwie. W ciągu jednej nocy potrafi zjeść aż 30 chrabąszczy!
borowiec wielki, Nyctalus noctula Fot. Wojciech J. Gubała

*Długowieczny karzełek*

	Karlik malutki i karlik drobny to najmniejsze nietoperze występujące w Polsce. Ważą kilka gram a długość przedramienia sięga ok. 3 cm. Jak na zwierzęta o tak małej masie ciała żyją zadziwiająco długo – nawet ponad 10 lat!
karlik malutki, Pipistrellus pipistrellus Fot. Wojciech J. Gubała

*Sposób na zimę*

	Zimą nietoperze zapadają w stan hibernacji, w którym są bezbronne. Zimowe kryjówki nietoperzy charakteryzują się wysoką wilgotnością powietrza. Pod koniec okresu zimowego można zaobserwować hibernujące nietoperze pokryte kropelkami wody.
nocek wąsatek-Brandta, Myotis mystacinus-brandtii Fot. Wojciech J. Gubała

*Tajemniczy nocny rycerz*

	Nocek Alkatoe to gatunek, o którym jeszcze niewiele można powiedzieć. Został opisany w 2001 r. w Grecji i na Węgrzech. Wcześniej nie odróżniano go od bardzo podobnego nocka wąsatka. Identyfikacja stała się możliwa dopiero dzięki badaniom genetycznym.
nocek Alkatoe, Myotis alcathoe Fot. Wojciech J. Gubała

*Zagrożony śpioch*

	Nocek orzęsiony należy do najbardziej ciepłolubnych nietoperzy występujących w Polsce, dlatego jego okres hibernacji może trwać od października do maja. W Europie uważany jest za gatunek silnie zagrożony wyginięciem. W naszym kraju można go spotkać na terenach górzystych i Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.
nocek Alkatoe, Myotis alcathoe Fot. Wojciech J. Gubała

*Pogromca komarów*

	Ten sympatyczny „rudzielec” to jeden z najliczniej występujących gatunków nietoperzy w Europie i Polsce. Żeruje głównie nad wodami stojącymi lub wolnopływającymi. W ciągu jednej nocy potrafi zjeść 500 komarów.
nocek rudy, Myotis daubentonii Fot. Wojciech J. Gubała

*Wielki ród nocków*

	Nocek duży tworzy największe kolonie rozrodcze wśród gatunków nietoperzy występujących w Polsce. W latach pięćdziesiątych XX w. mogły osiągać kilka tysięcy osobników. Obecnie ich kolonie liczą kilkaset osobników.
nocek rudy, Myotis daubentonii Fot. Wojciech J. Gubała

*Zamiast podkowy na szczęście…*

	Podkowiec mały swą nazwę zawdzięcza charakterystycznej narośli w kształcie podkowy na pyszczku. Podkowce – jak wszystkie nietoperze – skutecznie redukują liczbę owadów szkodliwych oraz remontują kościoły…
podkowiec mały, Rhinolophus hipposideros Fot. Krzysztof Skrok

Wielkouchy

To jeden z najpopularniejszych nietoperzy. Występuje na terenie prawie całej Europy. Spotkać go można zarówno w lasach, jaskiniach, jak i na obszarach zabudowanych: w budynkach – na strychach i w piwnicach, w studniach, fortach, dziuplach i budkach.

gacek brunatny, Plecotus auritus

Fot. Wojciech J. Gubała

Mroczny towarzysz człowieka

Mroczek późny to jeden z najliczniejszych nietoperzy w Polsce. Uważany jest za gatunek synantropijny (lub synurbizujący, gdy chodzi o populacje w miastach), czyli silnie związany z zabudowaniami ludzkimi.

mroczek późny, Eptesicus serotinus

Fot. Wojciech J. Gubała

Wędrowny obrońca sadów

Przysmakiem mroczka posrebrzanego są motyle nocne, szkodniki lasów, parków i sadów. Mroczki znane są z tego, że odbywają dalekie wędrówki pomiędzy miejscami rozrodu i zimowania.

mroczek posrebrzany, Vespertilio murinus

Fot. Wojciech J. Gubała

*Mimo postępu nauki nietoperze to wciąż mało poznane i tajemnicze zwierzęta.*

podkowce małe, Rhinolophus hipposideros Fot. Wojciech J. Gubała	W Polsce zaobserwowano dotychczas 25 gatunków nietoperzy, wszystkie podlegają ochronie gatunkowej. Nietoperze występujące w Polsce uważane są za ważne ogniwo ochrony lasów, sadów i pól, gdyż redukują liczbę owadów powodujących szkody w gospodarce człowieka. Wiosną, latem i jesienią nietoperze w ciągu dnia odpoczywają. W godzinach wieczornych i nocnych są aktywne. Zimą nietoperze zapadają w stan hibernacji, czyli bardzo głębokiego, nawet kilkumiesięcznego snu, przerywanego krótkimi okresami wzbudzenia. W tym czasie są zupełnie bezbronne. Niektóre gatunki nietoperzy uzależniły swoją biologię od człowieka, wykorzystując zabudowania ludzkie jako kryjówki. Nietoperze mogą żyć zadziwiająco długo jak na zwierzęta o swojej masie ciała – rekordziści dożywają nawet do 30 lat. Myszy, których masa ciała jest porównywalna z masą ciała nietoperzy, żyją maksymalnie 3 lata. Nietoperze występujące na terenie Polski należą do gatunków rzadkich, mają bardzo mało wrogów naturalnych, największym zagrożeniem dla nich jest człowiek!

Więcej informacji na temat nietoperzy:

Centrum Informacji Chiropterologicznej

Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk w Krakowie

ul. Sławkowska 17

31-016 Kraków

WWW.cic.pan.krakow.pl

WWW.nietoperze.pl

WWW.bocian.pl